20:59 ICT Thứ năm, 24/04/2014

Trang nhất » Tin Tức » Nghiên cứu - Lý luận - Phê bình » Văn học với nhà trường

Câu chuyện nhỏ trong đêm không ngủ - Đọc "Đêm nay Bác không ngủ" của MINH HUỆ

Thứ hai - 23/05/2011 13:00
Có bao giờ tôi quên được cái đêm mùa đông đầy xúc động bất ngờ ấy. Trong một căn nhà gianh ven sông Lam, quên cả gió buốt luồn qua phên nứa phả vào người, tôi ngồi nghe say mê câu chuyện của một người bạn cũ nay là một quân nhân vừa ở Chiến dịch Biên giới (1950) về. Chuyện anh kể là một câu chuyện đặc biệt và vô cùng thân thiết mà cả hậu phương đang mong đợi: Chuyện Bác Hồ đi chiến dịch. Vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, mặc dầu tuổi đã sáu mươi, vẫn mặc đồ lính, đội mũ nan, ăn cơm muối, lội suối, dầm sương, băng băng những dặm rừng Cao - Bắc - Lạng, trực tiếp chỉ huy chiến dịch lịch sử đầu tiên của cuộc kháng chiến thần thánh chống thực dân Pháp. Trong cái không khí chiến thắng tưng bừng anh bạn mang về cho tôi, hình ảnh Bác Hồ hiện lên đẹp lạ lùng, ấm lạ lùng... (Nhà văn nói về tác phẩm, Hà Minh Đức chủ biên).
 











Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ ra đời từ tia chớp cảm xúc mãnh liệt của tác giả Minh Huệ trong hoàn cảnh đó. Trong niềm xúc động rưng rưng của đêm đông xứ Nghệ, nhà thơ đã hóa thân vào anh bộ đội kể chuyện chiến trường, để kể một câu chuyện về Bác trong những vần thơ sâu lắng, say mê, bồi hồi. Có thể nói, không chỉ ngay lúc ấy, khi những xúc cảm mãnh liệt được tuôn tràn lên trang giấy, cho đến nay, dù trong hoàn cảnh nào, bài thơ vẫn đem lại cho mỗi chúng ta niềm xúc động khi cùng tác giả sống lại kỉ niệm ấy.

Anh đội viên thức dậy

Thấy trời khuya lắm rồi

Mà sao Bác vẫn ngồi

Đêm nay Bác không ngủ 

 

Lặng yên bên bếp lửa

Vẻ mặt Bác trầm ngâm

Ngoài trời mưa lâm thâm

Mái lều tranh xơ xác

Câu chuyện được bắt đầu như thế. Trong một đêm mưa giữa rừng, khuya và lạnh. Trên chặng đường hành quân đi chiến dịch, trong mái lều xơ xác bập bùng ánh sáng và hơi ấm ngọn lửa, anh đội viên nhìn thấy Bác không ngủ, ngồi lặng yên bên bếp lửa. Không gian với bóng đêm và ánh lửa đã tạo nên sự đan xen giữa hai mảng sáng - tối, thành cái phông nền đặc biệt, làm nổi bật hình ảnh vị lãnh tụ đáng kính.

Lần đầu thức dậy, anh đội viên thấy Bác hiện lên trong dáng ngồi lặng yên với vẻ mặt trầm ngâm nghĩ ngợi. Anh ngạc nhiên rồi mới vỡ lẽ. Trong sự tĩnh lặng của đêm rừng, Người đang trầm ngâm suy tính việc nước. Anh biết vậy, nên không muốn làm cắt đứt dòng suy tư của Bác, anh lặng lẽ đắm say ngắm nhìn người Cha già đang vun đống lửa sưởi ấm cho các anh nằm. Lòng yêu thương kính trọng càng sâu sắc hơn nữa khi anh nhận ra: Bác không chỉ lo việc nước, Bác còn đang chăm chút cho chính cuộc sống của các anh. Và cứ mỗi giây phút thời gian trôi đi, anh lại nhận ra có thêm biết bao ưu tư vương lại và đè nặng lên dáng hình của Bác. Những câu thơ như khắc như họa những nỗi niềm ấy. Nhà thơ như đang tạc vào không gian một bức tượng mà nét khắc là bóng đêm và sắc màu là ánh lửa. Để chợt khi, dáng hình ấy lay động, anh mới bừng tỉnh, xúc động:

Rồi bác đi dém chăn

Từng người, từng người một

Sợ cháu mình giật thột

Bác nhón chân nhẹ nhàng

Đến đây thì anh biết rằng mình không thể giả vờ ngủ lâu hơn nữa để được nhận lấy niềm thương yêu chăm chút ấy, để được vị kỉ dành riêng cho mình quyền được lặng lẽ ngắm nhìn, chiêm ngưỡng Bác. Anh phải có trách nhiệm bảo vệ sức khỏe cho Người. Phút bừng ngộ khiến trong trái tim anh, hình ảnh Bác hiện lên không chỉ thiêng liêng, kì vĩ mà còn gần gũi, thân thuộc: “Bóng Bác cao lồng lộng/ Ấm hơn ngọn lửa hồng”. Anh hiểu được tấm lòng của người Cha già dân tộc, cao cả mà bình dị, nồng ấm. Tình cảm ấy kéo gần những khoảng cách xa xôi, chan hòa những tôn ti thứ bậc, nó khiến anh dám chia sẻ với Bác xúc cảm của mình. Nhưng anh đã không thuyết phục được Bác chợp mắt. Anh bồn chồn, lo lắng, thao thức bởi biết bao tình cảm đan xen, bộn bề. Anh đã chìm đi trong giấc ngủ với biết bao trằn trọc lo toan ấy để phải “hoảng hốt giật mình” khi lần thứ ba thức dậy, “Bác vẫn ngồi đinh ninh/ Chòm râu im phăng phắc”. Nỗi lo lắng đã bột phát thành hành động:

Anh vội vàng nằng nặc:

- Mời Bác ngủ Bác ơi!

Trời sắp sáng mất rồi

Bác ơi! Mời Bác ngủ!

Đâu có phải riêng đêm nay Bác không ngủ. Đã biết bao đêm, ngay cả khi bị giam hãm trong ngục tù giam khổ của Tưởng Giới Thạch, Bác đã trằn trọc băn khoăn, Bác đã thức trắng đêm lo cho vận nước. Đã biết bao đêm Bác hóa thạch trong thế suy tư? Dáng ngồi bất động kia của Bác nói cho anh đội viên biết nhiều hơn tình yêu dành cho dân quân, bộ đội. Chất chứa trong ấy là bao nỗi lo lắng và thương cảm của Bác đối với nhân dân, đối với tiền đồ dân tộc. Khi trong lòng còn biết bao mối bận tâm như thế, liệu Người có thể ngủ ngon giấc?

Song hành với sự tăng tiến trong tâm trạng của anh đội viên qua ba lần thức giấc: Từ ngạc nhiên đến hoảng hốt, lo lắng, từ thổn thức, nằn nì đến vội vàng, nằng nặc là sự tăng tiến trong tình cảm của Bác: Càng thươngcàng nóng ruột/ Mong trời sáng mau mau. Ở đỉnh cao của hai dòng tâm trạng ấy, anh đội viên đã bừng ngộ ra lẽ sống của Bác. Tấm lòng yêu thương bao la của Bác đã có sức lan tỏa và lay động lớn lao đối với tâm hồn người chiến sĩ trẻ tuổi:

Anh đội viên nhìn Bác

Bác nhìn ngọn lửa hồng

Lòng vui sướng mênh mông

Anh thức luôn cùng Bác

Hai cái nhìn, hai ý nghĩ. Mỗi người đều đang theo đuổi tâm tư riêng của mình nhưng kết thúc câu chuyện là một sự đồng điệu. Trong niềm vui sướng và xúc động dâng trào, người chiến sĩ thức luôn cùng Bác để giữ mãi những phút giây bên Người:

Đêm nay Bác ngồi đó

Đêm nay Bác không ngủ

Vì một lẽ thường tình

Bác là Hồ Chí Minh

Câu chuyện đến đây, người đọc hiểu rằng, không chỉ đêm nay Bác không ngủ, Bác đã nhiều đêm không ngủ như thế. Vẫn là những câu chữ giản dị nhưng khổ kết của bài thơ lại có một sức ngân vang lớn. Điệp ngữ “đêm nay” được láy đi láy lại như kéo thời gian dài hơn, sâu hơn, không chỉ trong một đêm mà nhiều đêm trong chiến dịch này, trong những tháng ngày kháng chiến trước và sau đó nữa, như trong những đêm giá lạnh ở trời Tây tìm đường cứu nước, những đêm trằn trọc trong ngục tù Tưởng Giới Thạch, những đêm cảnh khuya vẽ người chưa ngủ ở Chiến khu Việt Bắc năm nào... Câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác đã đưa người đọc tới một chân lí đơn giản mà sâu sắc: Việc Bác không ngủ vì lo nước thương dân đã trở thành một lẽ thường tình trong cuộc đời nâng niu tất cả chỉ quên mình của Người. Từ ý nghĩa khái quát ấy của khổ cuối, bài thơ đã tạc vào lòng người hình ảnh vĩ đại của một “người Việt Nam đẹp nhất”.

Với thể thơ năm chữ, sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm, Đêm nay Bác không ngủ mang dáng dấp một câu chuyện nhỏ. Qua cái nhìn và tâm trạng của một anh chiến sĩ - vừa là người chứng kiến vừa là người tham gia vào câu chuyện - Minh Huệ đã khéo léo đan xen hai dòng cảm xúc: Nỗi lòng của vị lãnh tụ và tâm trạng của người chiến sĩ. Qua đó, tình cảm của Bác đối với nhân dân, đất nước cũng như tình cảm của quần chúng đối với Người đã được bộc lộ hết sức tự nhiên và sâu sắc. Đó là thành công không nhỏ của Minh Huệ khi đến với một đề tài vốn đã có nhiều dấu ấn của các tác giả khác.

 

Đ.A.D

Tác giả bài viết: Đoàn Ánh Dương

Tổng số điểm của bài viết là: 1171 trong 281 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: chiến dịch

Những tin mới hơn