Vấn đề - Tạp chí Nhà văn

Nhận định hiện tượng luận -Về sự sáng tạo

Có lẽ chưa có một khoa học nào lại có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ tới tư tưởng thế giới thế kỷ XX và XXI như Hiện tượng luận. Hiện tượng luận, như ông tổ của nó, Edmund Husser đã chỉ ra, trước hết nó là một môn học về bản chất các hiện tượng; và lập trường của nó kêu gọi chủ thể tính bằng phương pháp truy nguyên bản chất hãy quay về với chính sự vật. Trải qua những phê phán và không ngừng phê phán, Hiện tượng luận đã phát triển và hoàn thiện lập thuyết của Husserl, với nhiều nhánh khác nhau, mà mỗi nhánh ấy đều có ảnh hưởng nhất định tới các lý thuyết văn học "đình đám" trong 2 thế kỷ này.
Hiện tượng luận thông diễn của M. Heidegger (Hermeneutical Phenomenology) đã đặt nền cho lý thuyết thông diễn học trong văn học, với sự góp mặt của nhiều tên tuổi vĩ đại như H. Gadamer, D. Hirsch, Paul De Man, P. Ricoeur, đặc biệt là sự mở ra với thuyết giải - cấu trúc (Deconstruction) với các tên tuổi như J. Dérrida, M. Foucault, J. Habermas... Hiện tượng học tri giác của Maurice Merleau Ponty từ khi ra đời đã nhanh chóng khẳng định vị trí của mình trong các khoa học nhân văn, đặc biệt là lý thuyết tiếp nhận trong văn học, ở phương pháp phê bình ấn tượng, phê bình trực giác. Những phương pháp này có sức ám ảnh lớn tới phê bình hậu hiện đại, mà chúng ta sẽ thấy sau này. Ở Việt Nam, trước 1975, việc tiếp nhận Hiện tượng luận chủ yếu từ Hiện tượng luận tri giác của Merleau Ponty và Hiện tượng luận hiện sinh như là sự phát triển trực tiếp trên nền tảng Hiện tượng luận tiên nghiệm của E. Husserl, có tác động trực tiếp tới lý thuyết văn học hiện sinh, lý thuyết cơ cấu luận tinh thần (cấu trúc luận) với các tên tuổi lớn như J. Sartre, K. Jasper, G. Marcel, J. Lancan, J. Piaget...
Với ý nghĩa quan trọng ấy của Hiện tượng luận đối với việc lập thức và lập thuyết về tư tưởng văn học, Tạp chí Nhà văn tổ chức chuyên đề Hiện tượng luận và văn học [Việt Nam] nhằm kiếm tìm hướng đi căn bản, xác lập nền tảng nhận thức luận cho phê bình cũng như sáng tạo trong văn học Việt Nam từ Vấn đề lập thức và lập thức về tư tưởng Việt Nam của Phạm Công Thiện qua Nhận định hiện tượng luận Về sự sáng tạo của Trần Bích Lan đến Trở về với Kiều trong tư thế hồn nhiên của Võ Công Liêm.

"Làm thơ" và bị "thơ làm"

Từ Đổi mới đến nay, một không khí sầm uất ngự trị không gian văn chương, nhiều tác phẩm mang các khuynh hướng khác nhau được bộc lộ. Chỉ nói riêng về thơ thôi thì đã thượng vàng hạ cám, hay dở, thật giả, mới cũ, cổ điển như thơ luật Đường, tân thời như thơ hậu hiện đại đều được hiện diện trên các phương tiện in ấn, truyền thông, quảng bá. Việc giới thiệu, biểu dương tác phẩm, tác giả... mạnh ai nấy làm, theo quy luật quảng cáo của kinh tế thị trường.

Về phong trào “Thơ mới”(*)-Bài viết chưa công bố của nhà thơ Huy Cận

Đã hơn 500 năm từ khi Christophe Colomb tìm ra châu Mỹ, và đã hơn 70 năm Phong trào Thơ mới. Mọi so sánh đều khập khiễng, tôi biết lắm. Nhưng cũng có điều gì xui tôi có liên tưởng hào hứng ấy. Phải chăng Thơ mới đã khám phá ra một thế giới mới cho thơ ca Việt Nam ở thế kỷ 20 này?

Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Vấn đề giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt đã được báo chí nhiều lần lên tiếng và có cả những cuộc hội thảo về vấn đề này.

Chuyện dịch thuật: sai ở khắp nơi

Sai sót trong dịch thuật ồn ào rồi cũng nguội quanh một số cuốn tiểu thuyết. Sai sót chữ nghĩa trên báo chí thấy hằng ngày, nói mãi cũng chỉ như đá ném ao bèo

Bàn về xung đột của tiểu thuyết

PHẠM XUÂN NGUYÊN

Tiểu thuyết ngày nay đang đi tìm những câu trả lời cho những vấn đề chưa được giải quyết của thực tại, nhưng bản thân sự tìm kiếm tinh thần trong tiểu thuyết trước hết phụ thuộc vào chiều sâu của sự nhận thức các vấn đề đó, vào sự tỉnh táo của người nghệ sĩ khi đứng đối mặt với những mâu thuẫn của cuộc sống hiện thực.

Cái kết bất ngờ

Phê bình hàn lâm cố ý xa rời văn chương đương đại?

Với không khí ngày càng dân chủ hóa và đa dạng hóa về chủ thể phê bình như hiện nay thì tất cả mọi người – những người đọc, theo dõi các hoạt động văn chương đều có quyền viết phê bình. Cho nên, câu hỏi không phải là ai viết phê bình nữa mà là viết gì, viết như thế nào?