Chấn hưng văn hóa đọc: Đột phá từ thư viện cấp huyện

Củng cố mạng lưới TV cấp huyện và trường học

Ông Phạm Thế Khang, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam cho rằng, để xây dựng văn hóa đọc trong cộng đồng nhất thiết phải xây dựng mạng lưới TV, tủ sách cấp xã, thôn làng vững mạnh. Trong đó, củng cố TV cấp huyện là bước đi đầu tiên trong việc xây dựng mạng lưới TV cơ sở. Thư viện huyện sẽ là cánh tay nối dài của TV cấp tỉnh, là lực lượng trực tiếp thực hiện chiến lược phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng.

Thống kê của Thư viện Quốc gia Việt Nam cho biết, hiện cả nước có hơn 600 TV cấp huyện trải khắp các vùng miền. Trong đó, gần 60% TV huyện đang thoi thóp tồn tại, hơn 30% hoạt động yếu, số TV hoạt động mạnh chưa tới 10%. Bên cạnh đó, còn hơn 100 huyện chưa có mạng lưới TV; cả nước chỉ có 113/613 TV có trụ sở tương đối đảm bảo cho hoạt động và 59,7% số TV được cấp kinh phí mua sách báo mới hằng năm; bình quân mỗi TV có 11.400 bản sách, phục vụ bình quân 271 bạn đọc mỗi năm (nơi nhiều nhất phục vụ hơn 3.000 bạn đọc, ít nhất là 8 bạn đọc). Bình quân mỗi TV có 1,62 cán bộ, 58% TV có một cán bộ, chỉ 28% TV có hai cán bộ... Nhiều ý kiến nhận định, với hệ thống cơ sở vật chất, nhân lực và ngân sách hạn hẹp như trên thì không thể đáp ứng được nhu cầu của bạn đọc, không đủ “lực” để góp phần tạo nên phong trào đọc sách báo trong cộng đồng.

Đối với hệ thống TV trường học, thạc sĩ Lê Thị Chinh, Nhà xuất bản Giáo dục cho biết, số lượng TV trường học được tăng lên hằng năm, năm 2009 cả nước có 24.541 trường học có TV (đạt tỷ lệ 90% tổng số trường học); trong đó, 49,3% TV đạt chuẩn theo “Tiêu chuẩn trường học” của Bộ GD&ĐT. Tuy nhiên, sự phát triển của hệ thống TV trường học chưa đồng đều ở các địa phương; tình trạng “trắng” TV trường học vẫn còn phổ biến ở những vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn.

Trước thực trạng trên, theo ông Khang, bước đột phá để phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng từ 5 đến 10 năm tới là vấn đề củng cố vững mạnh toàn bộ mạng lưới TV cấp huyện. Giải quyết được vấn đề trên sẽ tạo nên một hiệu ứng xã hội tích cực trong việc “chấn hưng văn hóa và giáo dục”.

Xác định đúng đối tượng và nhân rộng

Theo bà Kim Thanh, Thư viện tỉnh Tiền Giang, điều trước tiên và quan trọng trong việc hình thành thói quen đọc sách cũng như để xây dựng và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng là cần phải xác định đúng đối tượng nền tảng, rồi từ đó nhân rộng đến các thành phần khác. Có ý kiến cho rằng, cần xây dựng thói quen đọc sách cho đội ngũ trí thức trước tiên để tác động đến các thành phần khác trong xã hội.

Tuy nhiên, bà Thanh cho rằng, trong giai đoạn đầu của tiến trình xây dựng văn hóa đọc ở nước ta hiện nay, nên bắt đầu từ đối tượng tiềm năng chiếm số lượng lớn trong xã hội nhằm tạo nên một xã hội có thói quen đọc sách theo cả chiều rộng lẫn chiều sâu. Đối tượng đó chính là thiếu nhi và thanh thiếu niên! Đây là thành phần chiếm tỷ lệ lớn trong xã hội, đều tập trung trong các hệ thống giáo dục chính thống. Đây cũng là yếu tố tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức các hoạt động đọc sách trong cộng đồng và trường học.

Hiện nay, mạng lưới TV trường học và mạng lưới TV thiếu nhi nằm trong hệ thống TV công cộng từ cấp tỉnh đến cấp xã hoạt động còn riêng lẻ, độc lập, chưa có sự liên kết… Do đó, cần có sự phối hợp các hệ thống TV nói trên nhằm hướng đến mục tiêu chung là hình thành thói quen đọc sách rộng khắp trong cộng đồng. Bên cạnh đó, cần trang bị cho học sinh kỹ năng đọc sách để các em biết cách tóm lược được nội dung, chủ đề chính của một cuốn sách. Vì hiện nay, phần lớn các em đọc nhưng không tóm tắt được nội dung của tác phẩm, chỉ biết kể lại các tình tiết như thuật lại toàn bộ câu chuyện. Đây là một khiếm khuyết về kỹ năng đọc, như thế thì rất khó để hình thành thói quen đọc sách cho học sinh.

Ngoài những vấn đề nói trên, cần chú trọng đến chế độ chính sách và giải quyết tình trạng thiếu về lượng, hụt về chất của lực lượng cán bộ hệ thống TV hiện nay.

Hoàng Hải