Lối đi nào cho vấn đề lý luận và thực tiễn của văn học dịch hiện nay

Toàn cảnh buổi Hội thảo Những vấn đề lý luận và thực tiễn của văn học dịch hiện nay
 

   Dịch văn học và Văn học dịch là những chủ đề nóng, được đưa ra tranh luận, trao đổi suốt thời gian qua. Tham dự Hội thảo Những vấn đề lý luận và thực tiễn của văn học dịch hiện nay lần này các chuyên gia văn học dịch hướng đến nhằm tìm kiếm sự thống nhất trong việc xác lập khái niệm và lý luận nền tảng cho thực tiễn Văn học dịch ở Việt Nam. Những tham luận tham gia báo cáo tại buổi hội thảo chủ yếu xoay quanh ba vấn đề lớn: Các tiêu chí nào cần được thống nhất đối với Văn học dịch?; Để có tác phẩm Văn học dịch có giá trị thì nhà chuyên môn cần trang bị những cơ sở căn bản cũng như trình độ chuyên sâu nào?; Dịch có đơn giản chỉ là chuyển ngữ, hay còn là cả một phông văn hóa nằm sâu phía sau những văn bản gốc?... Với tinh thần khách quan, công bằng, và vì chân lý diễn giải, nhiều ý kiến xác đáng đưa ra làm thuyết phục các diễn giả tham dự.
 

Nhà thơ Trần Đăng Khoa
 

  Nhà thơ Trần Đăng Khoa đã tiếp lời của Dịch giả Thúy Toàn khi ông nêu ra các nguyên tắc của văn học dịch rằng: “Tôi rất quan tâm ý của anh Dân và anh Toàn. Tôi nghĩ văn học dịch của chúng ta không đến nỗi bi quan lắm. Tôi thấy mừng về mảng dịch thuật của chúng ta. Trên thị trường sách, chủ yếu vẫn là sách dịch. Điều đó cho thấy, chúng ta không lạc hậu so với thế giới vì chúng ta có những tác phẩm vừa được xuất bản trong nước, đồng thời vừa đượng phát hành trang trọng ở ngoài nước. Chúng ta không lạc hậu, song vấn đề, dịch cho hay là rất khó.”
 

Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên
 

  Còn nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên lại có ý kiến phản biện đối với Chủ tịch hội đồng: “Chúng ta cứ nói chung chung là không được, cần phải quan tâm dịch những vấn đề cụ thể. Chúng ta đã đánh đồng giữa khái niệm văn học dịch và dịch văn học là chưa đúng. Nếu chưa có phê bình dịch, thì chưa thể có một nền văn học dịch . Chúng ta thiếu trầm trọng một nền phê bình dịch và thiếu những biên tập viên dịch chuyên nghiệp.”
 

Dịch giả Trần Đình Hiến

  Dịch giả Trần Đình Hiến thì cho rằng: “Văn hóa là yếu tố quan trọng của dịch. Người dịch phải nắm vững tinh thần của hai nền văn hóa trong khi dịch. Ví dụ như ngôn ngữ người Hán mang đặc trưng tư duy hình tượng, còn ngôn ngữ Tây phương lại mang đặc trưng tư duy trừu tượng, logich, dẫn đến dịch ngôn ngữ cũng khác hoàn toàn. Dịch, do đó, là quá trình giao lưu giữa hai nền văn hóa.”

 

Dịch giả Vũ Thế Khôi
 

  Dịch giả Vũ Thế Khôi thì nhấn mạnh: “Để có một bản dịch tốt, tác giả phải có cá tính sáng tạo. Cá tính sáng tạo ở đây, không phải là mang cái cá nhân mình áp đặt lên văn bản, mà là phát hiện cá tính sáng tạo của tác giả ở bên trong tác phẩm được dịch. Tố Hữu dịch Đợi anh về của Xi – Mô – Nốp là một phóng tác thiên tài, nhưng điều đó không có nghĩa là, bản dịch ấy toàn năng. Vì, sau đó vẫn còn những bản dịch khác về tác phẩm này”
 

Nhà thơ Hữu Thỉnh phát biểu tổng kết
 

  Tổng kết buổi hội thảo với những ý kiến đóng góp xác đáng, nhà thơ Hữu thỉnh đã tổng kết: “Hội nhà văn Việt Nam cần thành lập một trung tâm dịch thuật. Đó là điều chúng ta cần làm ngay. Tháng 9 này Hội nhà văn Việt Nam sẽ tiến hành làm nhiệm vụ cấp thiết ấy. Chúng ta có một trung tâm rồi chúng ta làm đề án, sẽ có kinh phí hoạt đồng. Điều này phù hợp với nghị định 45 vể công tác phát triển văn hóa văn học. Chúng tôi thấy cần có một quỹ dịch thuật, từ đó hình thành các chính sách cho dịch thuật, ưu tiên những gì của thế giới cần được giới thiệu vào Việt Nam lúc này. Đó là vấn đề. Đã nhiều lần chúng tôi đề nghị các cấp xét giải thưởng nhà nước, giải thưởng Hồ Chí Minh phải có các giải thưởng dịch thuật xứng đáng, vì đó là công trình văn hóa có giá trị lâu dài. Chúng tôi sẽ kiến nghị lên pháp lệnh nhà nước phải có chế độ khen thưởng đối với lĩnh vực dịch thuật. Chúng ta đã chọn và trao giải thưởng cho các tác phẩm sáng tác, vậy tại sao chúng ta không chọn xét giải đối với các tác phẩm dịch có tiếng vang? Chúng ta cần làm ngay, vì dịch thuật là vấn đề nóng, đang nổi lên bây giờ”.
 

Dịch giả Nguyễn Văn Dân chủ trì Hội thảo
 

  Buổi hội thảo diễn ra trong buổi sáng, các ý kiến trao đổi đã được dịch giả Nguyễn Văn Dân – chủ tịch hội đồng dịch Hội Nhà văn Việt Nam tổng kết. Ông đánh giá đây là buổi Hội thảo nghiêm túc, dân chủ, khách quan. Chính điều ấy đã tạo nên sự thành công của Hội thảo Những vấn đề lý luận và thực tiễn của văn học dịch hiện nay, mở ra hướng nhìn nhận, đánh giá đúng về thực trạng Văn học dịch ở Việt Nam, tạo đà phát triển nền văn học dịch tương lai với nhiều hứa hẹn thú vị.

Tin và Ảnh: Thụy Phong