Quê hương của Tế Hanh - nhìn phía lời đề từ

Chuyện lý luận phê bình trong làng văn Việt Nam

TCNV Online- Chuyện lý luận phê bình là câu chuyện muôn thuở của văn chương. Mọi ý kiến đưa ra chỉ là những quan điểm cá nhân. Văn chương tự nó đâu có gì to tát, nó chỉ là chất văn, là hồn người. Trước Tết gặp anh Đỗ Chu, một tác giả đoạt giải thưởng Hồ Chí Minh ở Hội Nhà văn Việt Nam tôi có nói với anh “Giải thưởng trao cho anh đúng là giải thưởng thực sự trao cho văn”. Anh bắt tay tôi lặng lẽ tri kỷ nói một lời “cảm ơn!”. Trong bài viết này, có những tên tuổi chúng tôi nhắc đến mà bạn đọc chưa biết nhiều... tất cả suy đến cùng nằm ở chữ văn. Đọc những câu thơ, những trang văn của họ, thực sự tôi bị chinh phục. Vì vậy tôi không thể không nhắc đến họ. Còn những tác giả chúng tôi chưa đề cập trong bài viết này thì cũng là do lỗi ở chúng tôi, tạm thời còn chưa chinh phục được những tầng sâu ẩn trong tác phẩm của họ.

Chủ đề và ý nghĩa trong ngôn ngữ

TCNV Online- Valentin Nikolaevich Voloshinov (1895-1936) là một nhà triết học và ngôn ngữ học kiệt xuất của Liên Xô và thế giới. Trong cuộc đời ngắn ngủi của mình Voloshinov đã kịp để lại nhiều tác phẩm quan trọng, trong đó hai cuốn Phê phán chủ nghĩa Freud và Chủ nghĩa Marx và triết học ngôn ngữ nằm trong số những công trình triết học và ngôn ngữ học có nhiều ảnh hưởng nhất của thế kỷ 20. Voloshinov và hai tác giả cùng thời là Pavel Nikolaevich Medvedev (1892-1938) và Mikhail Mikhailovich Bakhtin (1895-1975) - thường gọi là "Nhóm Bakhtin" - được coi là những vị tiền bối của chủ nghĩa hậu hiện đại. Các tác phẩm của Voloshinov có số phận rất long đong. Gây tiếng vang lớn khi mới xuất bản và có ảnh hưởng to lớn đối với trường phái ngôn ngữ học Praha, nhưng sau đó lãng quên ở Liên Xô trong suốt mấy thập niên, cho đến khi chúng được dịch ra các thứ tiếng phương Tây đầu thập kỷ 1970 và được coi là những phát hiện quan trọng bậc nhất thế kỷ. Trong ba thập niên sau đó, các tác phẩm của Voloshinov (và cuốn Phương pháp hình thức chủ nghĩa trong nghiên cứu văn học của Medvedev) lại bị gán một cách bất công và vô căn cứ cho một người bạn của ông là Mikhail Mikhailovich Bakhtin. Mãi đến gần đây, những nghiên cứu hồ sơ, văn bản và phong cách học mới cung cấp các bằng chứng thuyết phục cho phép khẳng định dứt khoát bản quyền trọn vẹn của Voloshinov đối với những kiệt tác của ông. Chúng tôi xin trích dịch chương 4, phần II ("Những con đường của triết học ngôn ngữ Marxist") của cuốn Chủ nghĩa Marx và triết học ngôn ngữ, trong đó Voloshinov đưa ra những tư tưởng đột phá về ký hiệu và ngôn ngữ học, đặc biệt là các luận điểm thiên tài về ngữ nghĩa và tính đối thoại của phát ngôn, sau này trở thành điểm tựa của các nhà tư tưởng Hậu hiện đại.

Bức tranh nông thôn một thời qua Gia phả của đất

TCNV Online- Có viết về cái ác cũng để cho cái thiện trường tồn” và bộ tiểu thuyết Gia phả của đất ra đời như minh chứng cho điều đó. Đấy chính là một bức tranh sinh động và sâu sắc được Hoàng Minh Tường khắc họa lại hiện thực cuộc sống nông thôn và người dân lao động vùng đồng bằng Bắc bộ những thập niên 80 của thế kỷ XX một cách chân thực thông qua một xã Thanh Bình, huyện Giang Thủy.

Một vài cảm nhận về ngôn ngữ tiểu thuyết Việt Nam đương đại

Trong tiểu thuyết hôm nay, đặc biệt là ở các tiểu thuyết cách tân, sự đa dạng về ngôn ngữ không chỉ bao hàm sự hiện diện đồng thời của các loại lời của người trần thuật, nhân vật và lời gián tiếp tự do (đan xen lời của người trần thuật và lời nhân vật) mà còn là cuộc phiêu lưu thực sự của chủ thể các loại lời ấy trên cùng một văn bản, là sự trao gửi văn bản cho những “người phát ngôn ngoài chủ thể” – như một lối viết đã được “phong cách hóa”.

Thiếu lý luận, văn học dịch đang làm loạn ngữ pháp tiếng Việt

(Trò chuyện với PGS. TS. Nguyễn Văn Dân, Chủ tịch Hội đồng văn học dịch, Hội Nhà văn Việt Nam)

Thần y Hải thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác qua đoạn trích và phủ Chúa Trịnh trong Thượng kinh ký sự

TCNV Online- Vào phủ chúa Trịnh, trích trong Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác (1724 -1791) - văn bản tác phẩm được khắc in vào năm 1879, tức 88 năm sau khi tác giả qua đời, do thầy thuốc Vũ Xuân Hiên và hòa thượng Thích Thanh Cao ở chùa Đồng Nhân, Quế Võ, Bắc Ninh quyên tiền thực hiện, việc khắc in kéo dài trong hơn 6 năm - đã được các tác giả của chương trình và sách giáo khoa Ngữ văn 11 hiện hành (cả ở bộ nâng cao và bộ cơ bản) giới thiệu cho học sinh trung học phổ thông nước nhà.

Con người tự phản tỉnh trong Cung oán ngâm khúc của Nguyễn Gia Thiều

TCNV Online- Trong Cung oán ngâm khúc của Nguyễn Gia Thiều có hình ảnh con người khủng hoảng niềm tin một cách sâu sắc. Sự khủng hoảng niềm tin ấy có lẽ đã trở thành nét tâm lý chung thuộc về thời đại - thời đại mà Nguyễn Gia Thiều sống và sáng tác. Đó là giai đoạn suy tàn của chế độ phong kiến, giai đoạn rệu rã của ý thức hệ Nho giáo. Mọi trật tự tôn ti sụp đổ, mọi giá trị lộn nhào. Chưa bao giờ con người cảm thấy lạc lõng, bơ vơ, mất phương hướng như bấy giờ.

Chủ nghĩa hậu hiện đại gặp gỡ Đông phương

TCNV Online- Nhìn một cách tinh yếu, tính hậu hiện đại postmodernity ẩn tàng trong truyền thống tư tưởng Phật giáo, mà Tây phương - bằng truyền thống của họ - đã khai mở theo cách thế khác, nói qua ngôn ngữ khác.

Định nghĩa hai chữ Văn hoá

TCNV Online- Kỷ niệm 70 năm Hội Văn hóa Cứu quốc Việt Nam cũng là một trong những chủ đề hoạt động của Ngày thơ Việt Nam lần thứ XI. Nhân dịp này, TCNV Online xin giới thiệu bài viết đầu tiên đăng trên số 1 tạp chí Tiên Phong của Hội Văn hóa Cứu quốc Việt Nam. Đây cũng có thể coi là một quan điểm về văn hóa mà chúng ta đã bắt đầu trên con đường kiếm tìm và sáng tạo của mình.