Nghiên cứu - Lý luận - Phê bình

Hình tượng học trò thời chiến tranh trong thơ Trần Đăng Khoa

Đã 37 năm chiến tranh lùi xa nhưng dư âm sâu lắng từ những dòng ký ức, những di chứng về một thời đạn bom với bao đau thương mất mát, đói nghèo, khổ nhục... vẫn còn hiện hữu quanh chúng ta, thế hệ nối tiếp nhiều may mắn hơn cha ông xưa, như một ám ảnh canh cánh không nguôi. Các dòng thơ về một thời đã khép lại đồng thời mở ra bao cảm xúc, suy tưởng cho người đọc hôm nay.

Thơ Dương Kiều Minh ngọn lửa đêm Hàn

Thơ và phê bình thơ

Đi tìm một hiện thực khác bằng con đường siêu thực(*)

Như chúng tôi đã nói khi đề cập đến trào lưu Đađa, nhiều nghệ sĩ Đađa đã nhanh chóng chuyển sang chủ nghĩa siêu thực. Có lẽ, sau một thời gian nổi loạn cực đoan theo kiểu Đađa mà không đạt được hiệu quả thoả mãn, các nghệ sĩ cảm thấy mệt mỏi và vô vọng.

Kết cấu biểu tượng trong bài thơ VIẾNG LĂNG BÁC

Trở về với Kiều trong tư thế hồn nhiên

Nhận định hiện tượng luận -Về sự sáng tạo

Có lẽ chưa có một khoa học nào lại có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ tới tư tưởng thế giới thế kỷ XX và XXI như Hiện tượng luận. Hiện tượng luận, như ông tổ của nó, Edmund Husser đã chỉ ra, trước hết nó là một môn học về bản chất các hiện tượng; và lập trường của nó kêu gọi chủ thể tính bằng phương pháp truy nguyên bản chất hãy quay về với chính sự vật. Trải qua những phê phán và không ngừng phê phán, Hiện tượng luận đã phát triển và hoàn thiện lập thuyết của Husserl, với nhiều nhánh khác nhau, mà mỗi nhánh ấy đều có ảnh hưởng nhất định tới các lý thuyết văn học "đình đám" trong 2 thế kỷ này.
Hiện tượng luận thông diễn của M. Heidegger (Hermeneutical Phenomenology) đã đặt nền cho lý thuyết thông diễn học trong văn học, với sự góp mặt của nhiều tên tuổi vĩ đại như H. Gadamer, D. Hirsch, Paul De Man, P. Ricoeur, đặc biệt là sự mở ra với thuyết giải - cấu trúc (Deconstruction) với các tên tuổi như J. Dérrida, M. Foucault, J. Habermas... Hiện tượng học tri giác của Maurice Merleau Ponty từ khi ra đời đã nhanh chóng khẳng định vị trí của mình trong các khoa học nhân văn, đặc biệt là lý thuyết tiếp nhận trong văn học, ở phương pháp phê bình ấn tượng, phê bình trực giác. Những phương pháp này có sức ám ảnh lớn tới phê bình hậu hiện đại, mà chúng ta sẽ thấy sau này. Ở Việt Nam, trước 1975, việc tiếp nhận Hiện tượng luận chủ yếu từ Hiện tượng luận tri giác của Merleau Ponty và Hiện tượng luận hiện sinh như là sự phát triển trực tiếp trên nền tảng Hiện tượng luận tiên nghiệm của E. Husserl, có tác động trực tiếp tới lý thuyết văn học hiện sinh, lý thuyết cơ cấu luận tinh thần (cấu trúc luận) với các tên tuổi lớn như J. Sartre, K. Jasper, G. Marcel, J. Lancan, J. Piaget...
Với ý nghĩa quan trọng ấy của Hiện tượng luận đối với việc lập thức và lập thuyết về tư tưởng văn học, Tạp chí Nhà văn tổ chức chuyên đề Hiện tượng luận và văn học [Việt Nam] nhằm kiếm tìm hướng đi căn bản, xác lập nền tảng nhận thức luận cho phê bình cũng như sáng tạo trong văn học Việt Nam từ Vấn đề lập thức và lập thức về tư tưởng Việt Nam của Phạm Công Thiện qua Nhận định hiện tượng luận Về sự sáng tạo của Trần Bích Lan đến Trở về với Kiều trong tư thế hồn nhiên của Võ Công Liêm.

Hai hình thái của mĩ cảm trong "Mê hồn ca" của Đinh Hùng

Trong thơ Đinh Hùng hiện hữu hai dòng thi cảm: phương Đông và phương Tây. So với các đại diện của thơ mới (1932-1945), Đinh Hùng có tác phẩm xuất bản muộn hơn, khi các tên tuổi khác như Thế Lữ, Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Bích Khê đã có được những thành tựu nhất định trên con đường thi ca (Mê hồn ca hoàn thành bản thảo năm 1943).

Về phong trào “Thơ mới”(*)-Bài viết chưa công bố của nhà thơ Huy Cận

Đã hơn 500 năm từ khi Christophe Colomb tìm ra châu Mỹ, và đã hơn 70 năm Phong trào Thơ mới. Mọi so sánh đều khập khiễng, tôi biết lắm. Nhưng cũng có điều gì xui tôi có liên tưởng hào hứng ấy. Phải chăng Thơ mới đã khám phá ra một thế giới mới cho thơ ca Việt Nam ở thế kỷ 20 này?