|
Có rất nhiều tác giả để lại những tác phẩm có ấn tượng cho trẻ rồi vắng bóng. Những người gần như suốt đời dành tình cảm, công sức và tâm huyết cho trẻ thơ không nhiều lắm. Nhà thơ Phạm Hổ là một trong số ít những nhà văn, nhà thơ hết mình, chung thủy, nồng đượm tình cảm với các em, lại đã ra đi đã hơn một năm nay.
Nhà thơ Phạm Hổ tuổi Dần sinh ngày 28-11-1926 tại xã Nhơn An, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định, bút danh chính: Phạm Hổ, bút danh khác: Hồ Huy, giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001. Nhà thơ tên thật là Hổ, nhưng lại thật là hiền với tình yêu nồng đượm trẻ thơ. Nhà xuất bản Kim Đồng ra đời ngày 17-6-1957, nhưng nhà thơ Phạm Hổ đã có sách in cho trẻ nhỏ từ năm 1948 và in lại năm 1956 (Em Tre - truyện thơ). Điều này cho thấy nhà thơ Phạm Hổ nếu không phải là một trong số những sáng lập viên của Nhà xuất bản Kim Đồng, cũng là người "sửa soạn", "dọn dẹp", góp một phần chất liệu cho việc ra đời của Nhà xuất bản của trẻ thơ.
Phạm Hổ là một trong số ít ỏi cán bộ biên tập có mặt trong những ngày đầu Nhà xuất bản Kim Đồng mới thành lập. Mãi cuối năm 1960 ông mới chuyển sang Hội Nhà văn Việt Nam, rồi lần lượt giữ các chức vụ Phó tổng biên tập Báo Văn nghệ, Phó ban đối ngoại, Chủ tịch Hội đồng văn học thiếu nhi Hội Nhà văn Việt Nam nhiều khoá. Gần như suốt cuộc đời cầm bút cho đến khi trút hơi thở cuối cùng ông vẫn quan hệ và cộng tác chặt chẽ với Nhà xuất bản Kim Đồng, vẫn sáng tác đều đặn cho các em nhỏ, thể hiện một tình yêu nồng đượm với thiếu nhi.
Gần như trên 50 năm hoạt động của Nhà xuất bản Kim Đồng, trong đó có nhiều năm sơ tán vì chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, bom đạn ác liệt, mối quan hệ giữa nhà thơ Phạm Hổ với Kim Đồng vẫn chặt chẽ. Hầu như năm nào ông cũng có sách cho thiếu nhi ra mắt bạn đọc từ Nhà xuất bản Kim Đồng. Có thể nói ông là một trong số những nhà văn, nhà thơ được các thế hệ bạn đọc nhỏ biết đến nhiều nhất, yêu thích nhất. Nếu nói Nhà xuất bản Kim Đồng như là một chỗ đất "dụng Văn" tốt cho các nhà văn, các các cây bút viết cho thiếu nhi, nhà thơ Phạm Hổ là một trong số những người có công làm cho nó phát triển huy hoàng như ngày nay. Cùng những nhà văn nhà, thơ tâm huyết với sự nghiệp sáng tác văn học cho bạn đọc nhỏ nhiều thế hệ như Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài, nhà thơ Phạm Hổ với Nhà xuất bản Kim Đồng và bạn đọc nhỏ đã thành một mối quan hệ bộ ba khăng khít không thể tách rời được.
Suốt cuộc đời cầm bút, tâm huyết và sức lực nhà thơ Phạm Hổ dành trọn cho thiếu nhi. Ông như là được sinh ra vì văn thơ cho trẻ thơ, vì trẻ thơ. Trong hai mảng văn và thơ cho thiếu nhi của ông, mảng nào cũng có thành tựu lớn, cũng để lại ấn tượng sâu đậm trong bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ lứa tuổi nhi đồng.
Ra đi ông để lại cho các thế hệ trẻ trẻ thơ sau này những tác phẩm văn học (văn xuôi và thơ) có giá trị và cũng để lại cho bạn đọc nhỏ và những đồng nghiệp niềm tiếc thương một tài năng, một trái tim nồng nàn, nhân ái, một nhân cách điềm đạm, nhân hậu và hiền hoà.
* *
Ông đã cho ra mắt bạn đọc nhiều tác phẩm văn xuôi dưới nhiều hình thức khác nhau. Những chú sẻ con, Cất nhà giữa hồ, Lửa vàng lửa trắng, Nàng tiên nhỏ thành Ốc, Người hầu gái của Mỵ Châu, Chuyện hoa chuyện quả (nhiều tập)... Văn xuôi của Phạm Hổ có những nét đặc biệt mà không phải nhà viết truyện nào cho trẻ nhỏ cũng có được. Đó là những nét gần như đặc trưng trong văn ông.
Hầu như truyện nào của ông viết cho tuổi thơ cũng nhỏ nhắn, sáng sủa, gọn gàng, giàu chi tiết. Đặc biệt chất thơ, chất hội họa (ông vừa là nhà thơ, vừa là nhà văn, vừa là họa sĩ) với sức tưởng tượng rất phong phú, giàu hình tượng. Có lẽ nhờ thế mà truyện của ông dễ đến với các em, được các em yêu thích, nhất là với các em nhi đồng.
Trong mảng văn xuôi của Phạm Hổ, phải kể đến bộ chuyện "cổ tích mới", hay sự tích gồm 6 tập Chuyện hoa chuyện quả, gần đây được in lại thành một tập chọn lọc. Đây là những tác phẩm, những sáng tác mới dựa trên những cây, những hoa, những quả có thật với những đặc tính, những đặc thù, những hình dáng, những hương vị riêng... của chúng.
Đặc biệt có lẽ là từ những câu hỏi của trẻ thơ tác giả đã tưởng tượng ra, tạo nên những câu chuyện hấp dẫn, rất trữ tình, giàu tính nhân văn, nhân ái. Trước những sự vật những hiện tượng thiên nhiên, các em thường nảy sinh những câu hỏi rất khó giải thích: Tại sao nải chuối lại giống bàn tay khum khum? Tại sao lại gọi là quả sầu riêng? Tại sao hoa phượng đỏ mà quả phượng lại giống lưỡi kiếm? Tại sao hoa đào ngày tết, cánh hoa rụng xuống như xác pháo?... Phạm Hổ với trí tưởng tượng phong phú, tâm hồn thơ, con mắt hình họa và hoạt hình... đã có cách lý giải nguồn gốc sự vật rất nghệ thuật và độc đáo mang tính giáo dục cao cho các em.
Nhà văn Nguyên Ngọc trong bài Chuyện hoa chuyện quả của nhà thơ Phạm Hổ, (đọc trong cuộc hội thảo về ba nhà văn viết cho thiếu nhi Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài, Phạm Hổ) đã nói rất có lý rằng: Phạm Hổ đã làm được một việc rất hay, rất quý là: Anh đã học được sự ngạc nhiên chưa bị bào mòn và đánh mất của các em. Hoặc có thể nói cách khác, anh giữ được cho mình tâm hồn và ngòi bút mình cái ngạc nhiên ngơ ngác trẻ dại của tuổi thơ.
Phải nói thêm rằng, tâm hồn và cảm xúc của nhà thơ Phạm Hổ là tâm hồn và cảm xúc của trẻ thơ. Ông yêu thiên nhiên, cây cỏ, hoa lá và loài vật. Một búp sen, một bông hoa súng trên mặt hồ, một cành đào lộc biếc và nụ non sắp nở, một chồi non mỡ màng, một cánh chim, một tiếng chim hót, chú gà con chiêm chiếp gọi mẹ... cũng làm nhà thơ xúc động. Trong những bức tranh tự họa trang trí trong nhà hay tặng bạn bè của nhà thơ Phạm Hổ phần nhiều là cây cỏ, hoa lá, là loài vật. Trong cái lan can chật hẹp của căn phòng trên gác ba của nhà thơ, ông trồng đủ loại hoa và cây cảnh.
Phạm Hổ có một sự nhạy cảm thiên bẩm. Hơn thế nữa ở nhà thơ không hẳn chỉ có sự nhạy cảm nghệ thuật, mà lớn lao hơn là tình cảm yêu mến, là sự đồng cảm và rung động với tâm hồn trẻ có sẵn. Đấy là cội nguồn làm cho ông gắn chặt sự nghiệp sáng tác nói chung và mảng văn nói riêng của ông đến với trẻ thơ.
* *
Nhà thơ Phạm Hổ sáng tác cho thiếu nhi trên nhiều thể loại văn học nghệ thuật: Thơ, truyện, kịch bản phim truyện và hoạt hình. Và ở thể loại nào ông cũng được các bạn nhỏ nhiệt tình đón nhận. Tuy nhiên trong hai mảng lớn - văn xuôi (truyện) và thơ - hình như mảng thơ trội hơn. Có lẽ vì vậy mà bạn đọc thường gọi ông là nhà thơ, ít khi gọi là nhà văn Phạm Hổ.
Nét nổi bật có thể thấy dễ dàng là, phần lớn thơ của nhà thơ Phạm Hổ đều viết cho lứa tuổi thơ, lứa tuổi nhi đồng. Trong thơ của nhà thơ Phạm Hổ, tính chất chuyện rất rõ. Có lẽ nhờ thế mà thơ ông dễ đến với lứa tuổi thơ, nhiều bài các em thuộc lòng và trở thành như là bài hát đồng dao. Rất nhiều bài thơ của ông, mỗi bài là một câu chuyện nho nhỏ, giản dị, trong trẻo, rất xinh xắn.
Bài Xe chữa cháy là chuyện về công việc của một chiếc xe cứu hỏa có thể liên tưởng tới chuyện một anh chiến sĩ cứu hỏa: Mặc áo lính chữa cháy, luôn sẵn sàng có nước, để nơi nào có hỏa hoạn là dập tắt ngay, hễ ai gọi là có mặt ngay bất cứ đêm hay ngày, mưa gió bão bùng hay trời quang mây tạnh.
Bài Bắp cải xanh là câu chuyện về một chiếc bắp cải, suy rộng ra đấy là câu chuyện về những người lớn đối với trẻ nhỏ, là trẻ nhỏ được mọi người chăm sóc, là một em bé sơ sinh nằm trong nôi, xung quanh đùm bọc, che chở là anh chị em, là cha mẹ và người thân thật đầm ấm, yên lành trong những vòng tay dịu dàng, đầm ấm, yêu thương của người lớn.
Rất nhiều bài thơ của Phạm Hổ, nếu giấu đầu đề đi, đọc lên nghe như là một bài hát đố dân gian lý thú. Cũng bài Xe chữa cháy, nếu không đọc đầu đề, có thể thành một bài hát đố cho nhi đồng như sau:
Mình đỏ như lửa
Bụng chứa nước đầy
Nhà ai bốc lửa
Tôi dập liền ngay.
Ai gọi chữa cháy
Có ngay! Có ngay!
(Đố là cái gì)
Chú bò tìm bạn cũng là câu chuyện nhỏ về chú bò ngờ nghệch, hồn nhiên, rất đáng yêu. Bò khát nước đến sông. Toan nhúng mồm xuống nước, chợt thấy một bạn bò dưới đáy nước nhìn mình, nhìn trời mây. Bò vui vẻ chào bạn, cười hồ hởi tít cả mắt, không biết có nhúng mồm xuống nước không, hay nghe bò cười toét miệng mà bạn bò biến mất. Chú bò tưởng bạn trốn đâu đó, cứ "ấm bò" gọi mãi. Chú bò tìm bạn lại cũng là một bài hát đố ở dạng khác:
... Bò ra sông uống nước
Thấy bóng mình ngỡ ai
Bò chào: "Kìa anh bạn
Lại gặp anh ở đây"
Nước đang nằm nhìn mây
Nghe bò, cười toét miệng;
Bóng bò chợt tan biến;
Bò tưởng bạn đi đâu
Cứ ngoái trước nhìn sau
"Ấm bò" tìm gọi mãi.
(Đố biết tại sao bóng bò biến mất)
Tôi đã thấy các em trong khu tập thể đọc trích đoạn bài Một ông Trăng của nhà thơ Phạm Hổ thành một câu chuyện nho nhỏ dễ thương. Ông Trăng, hay cậu bé Trăng nông thôn? Thích ngắm dòng sông, thích nhìn đồng lúa, ngắm trăng soi vào cửa, ngắm trăng sau rặng cây. Chú bé lễ phép tiễn thầy khi thầy đến nhà ra về. Cậu bé ân cần đón bạn. Bài thơ nếu bỏ từ "Trăng" đầu mỗi câu sau câu thứ hai, thay bằng từ "Soi", làm thành bài hát đố để đố nhau như sau:
... Mỗi một tháng
Một lần tròn
Soi trên sông
Soi trên lúa
Soi giữa cửa
Soi sau cây
Soi tiễn thầy
Soi đón bạn...
(Đố là cái gì)
Trong thơ của một số tác giả viết cho các em đôi khi vẫn thấy có những nét buồn về sự mất mát, về lỗi lầm của tuổi thơ hoặc thấp thoáng nỗi niềm của tác giả một cách kín đáo. Thơ của nhà thơ Phạm Hổ không thế. Thơ ông viết cho trẻ đằm thắm yêu thương, hồn hậu, vui tươi, rất nhân ái, rất độ lượng, không áp đặt và đồng điệu với cảm xúc, với tâm hồn trẻ thơ.
Bài Mười quả trứng tròn là một lời khuyên bảo có sức thuyết phục. Bài thơ mô tả cảnh chơi nghịch của trẻ nhỏ, trong đó tác giả có ngụ ý khuyên bảo trẻ dưới dạng quan sát rất tự nhiên, rất hồn hậu và sinh động: Những chú gà con xinh lắm, đừng bắt mà chơi nghịch. Hãy thả ra cho chúng theo gà mẹ.
Đặc biệt hầu như thơ cho trẻ thơ, nhà thơ Phạm Hổ rất chú ý vun đắp tình cảm yêu thương, đùm bọc, tình cảm gia đình, bè bạn, thầy trò... Điểm nổi bật là thơ của ông tính giáo dục rất rõ, rất cao, nhưng không gượng ép, gò bó, trái lại rất hồn nhiên, vì thế mà thơ ông được trích in rất nhiều trong sách giáo khoa môn văn của ở các bậc tiểu học và trung học cơ sở.
Có một bài thơ ngắn gọn của nhà thơ Phạm Hổ ít thấy được in trong các tuyển tập. Có lẽ vì nó ngắn quá, giản dị và hồn nhiên quá chăng? Nhưng đấy là một bài thơ hay, có tính tư tưởng và tính nghệ thuật khá đặc sắc. Bài thơ toát lên tình cảm yêu thương đùm bọc, tình cảm người lớn đối với trẻ nhỏ rất đầm ấm, rất Việt Nam "Lá lành đùm lá rách", "Nhiễu điều phủ lấy giá gương...". Đó là bài Bắp cải xanh:
Bắp cải xanh
Xanh mát mắt
Lá cải sắp
Sắp vòng tròn
Búp cải non
Nằm ngủ giữa.
Bài thơ vừa rất lô-gích tự nhiên vừa rất nhân ái, như là minh họa cho công ước quốc tế về quyền trẻ em bằng thơ, hay như một lời kêu gọi: Mọi người hãy vì sự bình yên của trẻ thơ. Ông xứng đáng là người bạn tâm huyết của Nhà xuất bản Kim Đồng, là nhà thơ của tuổi thơ. Văn thơ ông là món ăn tinh thần, là người thầy, người bạn nồng đượm tình yêu thương đối với trẻ thơ.
N . Q
|
![[ Print this page ]](images/img_icon/print1.gif "Hội nhà văn việt nam, văn học, văn hóa"){kind=icon}
In bài
![[ Top page ]](images/img_icon/toppage.gif){kind=icon}
