12g55 hôm nay, GS Ngô Bảo Châu chính thức đoạt giải toán học Fields

Cách mạng tháng Tám

Hội thảo “Văn học nghệ thuật phản ánh hiện thực đất nước hôm nay”

Lễ giao nhận hiện vật bảo tàng văn học Việt Nam

Văn học đến với du lịch Việt Nam

Hội nghị văn học dịch Việt Nam đã bế mạc ngày 10.1.2010 và để lại trong lòng bạn bè quốc tế nhiều dư âm tốt đẹp nhưng cũng có nhiều câu hỏi đã đặt ra: Tại sao văn học Việt Nam chưa được bạn bè quốc tế biết đến rộng rãi? Tại sao ở Việt Nam chưa có một “cây cầu” để đưa văn học Việt Nam đi ra biển lớn?…

Chưa được quan tâm đúng mức

Hiện nay, số lượng dịch giả có tác phẩm dịch từ văn học Việt Nam chỉ đếm trên đầu ngón tay. Bởi để tiếp cận và dịch được tác phẩm văn học Việt Nam đòi hỏi sự nhẫn nại mày mò của dịch giả đó. Dịch giả Chúc Ngưỡng Tu, Trung Quốc cho biết: “Trung Quốc có hẳn một nền văn hoá đối ngoại chủ trì nhiều công việc. Chúng tôi tổ chức thành công việc in những tác phẩm hay của Trung Quốc và dịch sang tiếng Anh đồng thời dành một số tạp chí in bằng tiếng Anh những tác phẩm của các nhà văn Trung Quốc để quảng bá”.

Tuy nhiên, dịch giả Chúc Ngưỡng Tu cũng cho biết, dịch giả ở Trung Quốc phần lớn là nghiệp dư và được nhận những đồng thù lao rất ít, chỉ khoảng 40-60 tệ cho 1000 chữ. Hợp đồng làm việc đối với dịch giả Trung Quốc là những hợp đồng kinh tế ngắn hạn. Nhưng những dịch giả nước ngoài họ vẫn tìm và dịch những tác phẩm hay của Trung Quốc vì họ có hẳn một cơ sở là nền văn hoá đối ngoại của Trung Quốc để thăm dò, tìm hiểu những tác phẩm hay và được chỉ dẫn để chọn lựa.

Nữ dịch giả Anna Gustafsson Cher (Thuỵ Điển) cho rằng công tác dịch thuật và xuất bản ở Việt Nam chưa tốt, những quốc gia châu Âu chưa biết nhiều về Việt Nam cũng là một hạn chế đối dịch giả.

Ông Styrbjorn Gustaffsson, Giám đốc nhà xuất bản Tranan (Thụy Điển) cho biết: “Chúng tôi nhận được nhiều nguồn văn học dịch từ các nước châu Âu, nhưng từ châu Á, đặc biệt là Việt Nam thì rất ít. Tôi và dịch giả Anna Gustafsson đã bàn nhau và chọn lọc những tác phẩm hay của Việt Nam để dịch. Có nghĩa là chúng tôi phải tự tìm đến các bạn”.

Dịch giả Thuý Toàn ngậm ngùi nói về công tác dịch thuật trong nước: “Yếu kém theo tôi là nước ta chưa có sự quan tâm đối với việc quảng bá văn học Việt Nam ra nước ngoài. Tất cả các tác phẩm văn học Việt Nam đều do các bạn dịch giả Việt Nam tìm đến hoặc do một số cá nhân tự phát. Vai trò người dịch trở nên lu mờ”.

“Ôm cây đợi thỏ”…

Phải tiếp xúc với các dịch giả, nhà văn, nhà thơ nước ngoài mới thấy sự ảm đạm của văn học dịch Việt Nam. Dịch giả Chúc Ngưỡng Tu cho biết: “Tôi dịch được tiểu thuyết Ông cố vấn của cố nhà văn Hữu Mai. Đồng thời soạn bộ ba giáo trình giảng dạy truyện ngắn hiện đại Việt Nam gồm có văn học hiện thực phê phán trước năm 1945, văn học Việt Nam qua hai cuộc kháng chiến 1945-1975, và văn học Việt Nam sau năm 1975. Bộ ba giáo trình này sẽ được dùng trong các trường đại học ở Trung Quốc có môn giảng dạy tiếng Việt”.

Mặc dù Việt Nam đã có hai tác phẩm dịch sang tiếng Trung có ảnh hưởng lớn như Truyện Kiều của Nguyễn Du và Nhật kí trong tù của Hồ Chí Minh nhưng theo ông Chúc Ngưỡng Tu, mặc dù hai tác phẩm lớn của Việt Nam đã được quảng bá rộng rãi nhưng độc giả Trung Quốc tiếp xúc với văn học Việt nam chưa nhiều. Hai bên cần thúc đẩy, xúc tiến việc quảng bá văn học.

Nữ dịch giả  Anna Gustafsson cho biết: “Tôi rất ấn tượng với các tác phẩm của nhà văn Tô Hoài, Nguyễn Ngọc Thuần, Phan Thị Vàng Anh, Ma Văn Kháng, Bảo Ninh, Nguyễn Huy Thiệp. Truyện ngắn Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần đã giành giải thưởng văn học thiếu nhi tại Thuỵ Điển năm 2008.

Theo Anna Gustafsson, là một dịch giả ham mày mò và yêu Việt Nam nên chị được đọc nhiều những tác phẩm của Việt Nam. Yếu tố chung mà nữ dịch giả này cảm nhận được trong những tác phẩm của Việt Nam là những giấc mơ và mang đậm bản sắc của đất nước Việt Nam. Khi dịch tác phẩm “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ” của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần chị nhận ra rằng đó là cậu bé đến từ Việt Nam chứ không phải một quốc gia nào khác. Nhưng để “cất công” chọn lựa và dịch những cuốn sách hay của Việt Nam, là một dịch giả nước ngoài chị cũng như  nhiều dịch giả khác thấy thật cần thiết nếu ở Việt Nam có một sự quan tâm  sâu sắc hơn đối với văn học dịch. Điều ấy sẽ giúp ích nhiều hơn cho dịch giả trong việc quảng bá văn học Việt Nam ra nước ngoài.

Trước tình trạng “ôm cây đợi thỏ” cho những tác phẩm văn học dịch Việt Nam, Dịch giả Thuý Toàn cho biết: “Chừng nào xã hội coi việc truyền bá văn học Việt Nam ra nước ngoài là một lĩnh vực quan trọng, cần tuyên truyền và giới thiệu thì lúc ấy những dịch giả nước ngoài sẽ tìm đến Văn học Việt Nam nhiều hơn”.